[the_ad_group id=”107″]

ሊላሽቅ የሚገባው የኢትዮጵያውያን ልቅ ጀብዱ

ለመቆጠብ ያህል፣ የኢትዮጵያ ታሪክ በአብዛኛው የጦርነትና የመገዳደል፣ አንዱ አንዱን በጦርነት የማንበርከክና ማዋረድ ታሪክ ነው። ከሃይማኖታዊም ሆነ ከማኅበረ ሰባዊ መዋቅር የይሁንታ ቡራኬ የሚቸርለትና የማይነቀፍ አንድ የወል (common) ጉዳይ ቢኖረን፣ ሌላውን የመግደልና ሟችን በአደባባይ የማሳየት ጀብዱ ነው። በርግጥ ብዙ ሰዎች ያለፈ ድርጊት (ታሪክ) የመርሳት አባዜ (historical amnesia) የሚያጠቃቸው ቢሆንም፣ ቢያንስ በየአምሳ ዓመት ርቀት (interval) አንዱ ሌላውን በአሰቃቂ ሁኔታ ያላጠቃበትና ማጥቃቱን በጀብደኝነት በአደባባይ ያላሳየበት ጊዜ የለም ብዬ እከራከራሁ።

የነገሥታቱ፣ የመሳፍንትና ባላባቱ ታሪክ ይህን በግልጽ ያሳያል። በስላች መንገድ እና አደባባዮች ላይ “ጠላትን”፣ “ዐመፀኛን”፣ “ተጠርጣሪን”፣ “ጸጉረ ልውጥን” ገድሎ፣ ሬሳውን ማንጠልጠል የባለ ጊዜ የመንግሥትም (የጊዜውን ሕግ ያረቀቀ የትናንት “ሽፍታም”) ሆነ፣ የነገ መንግሥት (የዛሬ “ሽፍታ”) ተወዳጅ ተግባር አልነበር? የጀኔራል መንግሥቱ ንዋይን የተንጠለጠለ ሬሳ ፎቶ ያላየ አለ ብዬ አልመንና፣ ይህ ዐይነቱ “መቀጣጫ” በሰሜኑም ሆነ በደቡቡ፣ በምስራቁም ሆነ በምዕራቡ የሆነ ነው። እኛ በሽፍትነትም በመንግሥትነትም እንደዚያ ነበርን፤ ነን። ነፍስ ጠፍቷል፤ እህል ተዘርፏል፤ በእሳት ተቃጥሏል፤ ሌላ ባለ ጉልበት እስኪመጣና ያንኑ እስኪደግም ድረስ።

ወደ አእምሮአችን ስንመለስ የዘመናዊ ታሪካችንን ምዕራፎች የሞሉት “የሥልጣኔ” ተግባራችን ሳይሆን፣ የመገዳደልና የደም መሆኑን እንረዳለን። የምኒልክ ጦር ራስ እና ደጃዝማቾች የገበረውን በሰላም እና በፍቅር፣ “እምቢኝ፤ አልገዛም” ያለውን ዲሂዩማናይዝ በሚያደርግ መልኩ መቀጣጫ አላደረጉምን? ይህ ሆኖ ሳለ “እግር ጡት አልቆረጡም”፣ “ጻድቃን ተዋጊዎች ነበሩ” መሰል ትርክት እስከ መቼ ልናንገዋልለው እንደወደድን ታያላችሁ። በተለይም ሥልጣን ያነጣጠረ ተራው ጦረኛ፣ ለጌቶቹ መታያና የግራዝማችነት ሹመት መቀበያ የሰውነት ክፍሎችን ከሬሳ ላይ አንሥቶ በአደባባይ በጀብደኝነት ማሳየት የተለመደ ቢሆንም፣ ይህንን በዚያ ዘመን ቅቡል የነበረ “ጠላትን ቅስም የመስበርያ” የጦርነት ስልት መሆኑን አምነን፣ ዛሬ ግን ሰብአዊነትን ባስቀደመው ዘመናዊ አስተሳሰብ ነቅፈን እና ተችተን ማለፍ ያቃተን ሰዎች ብዙ፣ ብዙ ነን።ይህ የታሪክን እውነታ መካድ የተጎዱትን ወገኖች ምን ያህል እንደሚያስከፋ፣ እንደሚያስቆጣ የተረዳን አይመስልም። ጡት፣እጅ የተቆረጠባቸው ኦሮሞዎች እና የደቡቡ ሕዝብም በተራቸው የማረኳቸውን የሰሜን አገሩን ምርኮኛ፣ በቁም መስለባቸውን፣ ቁዋንጃ መሳባቸውን፣ ሰዎቹ በሕይወት እያሉ በጭከና ቆዳቸውን ከላያቸው መግፈፋቸው፣ “የሌላውን ወኔ መግደያ” የጦርነት ስልት መሆኑን ብዙዎቻችን እስከ ዛሬ ልንቀበል የወደድን አይመስልም። የኦሮሞ (አክራሪ) ብሔረተኞች የመጀመሪያውን አጉልተው ይህንን ያለማንሣታቸው የተጠቂነት አመለካከት (victimhood mentality) አሁን ለተያዙት ትግል ስለሚጠቅማቸው፣ ኦሮሞው አምርሮ ሌላውን በተለይ አማራውንና ትግራዊውን እንዲጠላና እንዲያጠቃ የሚጠቀሙበት ካልሆነ በቀር፣ “አረመኔያዊ አገዳደል ኦሮሞ አይገድልም” ቢሉ በውስጣቸው ፈገግ እያሉ መሆን አለበት። ግን እውነታው የኦሮሞውም ሆነ ሌላው ጦረኛ ከሰሜናዊው ያልተናነሰ፣ በጉልበት ተስፋፊ ይህን በውዴታ አልቀበል ያለውን (ለዘመናዊው ሰው ሰቅጣጭ በሆነ መልኩ) ቅጣት ሰጪ፣ ቀማኛ፣ ገፋፊ፣ ገራፊ፣ ወዘተ. ነበር። ታሪካችን ይህ እና ያ ነው።

እንደ ጥንቱ ዛሬም የእኛ መገለጫ በዘር ጎሣ ርዕዮተ ዓለም የነዳቸው የጦርነቶች (በአረመኔያዊ ሁኔታም ጭምር) የመገዳደል ታሪክና ግዳይን በአደባባይ ማሳየት የተለመደ ነው። የቅርቡ 60ዎቹ የሰው ነፍስ ማርከስ የነጭ/ቀይ ሽብርስ ምን ነበር? ሰውን በጠራራ ፀሓይ ገደሎ ሬሳን በአደባባይ ለሌላው መቀጣጫ ለሚውል ትዕይንት ማሳያ ማድረግ የዛሬው ሰው ሊረሳው ቢችልም፣ የእኛነታችን ማኅተም ነው። በቅርቡ በቲቪ ይቀርብ የነበረው የየእስር ቤቶች ሰቆቃ ፈጻሚዎች የባለጊዜዎቹ “የማረሚያ ቤት” ትግራዊ አዛዦች ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ በውስጣችን የተሰነቀረ፣ ሌላውን ከሰውነት ተራ የማውጣት፣ የማዋረድና የማሰቃየት ጀብድ “የእኛ ጉዳይ” መሆኑን መስካሪዎች ናቸው፡፡

የሻሸመኔውም ድርጊት ፈጻሚዎች የጀብደኝነት ደስታ ስካር የማንነታችን ሌላው ገጽታ ነው። ባዕድ አይደለም። ሁላችንም በድርጊቱ ለጊዜው ልንደነግጥ ችለን ይሆናል እንጂ፣ መገረማቻን ግን የውሸት ነው። የማንነታችን መገለጫ ምን ያስገርማል? በአንዳንድ ፌስ ቡክ ገጾች መልእክት ላይ የድርጊቱን ጀስቲፍኬሽን ከአንዳንድ የኦሮሞ መብት ተከራካሪዎች ብትሰሙ አትገረሙ፤ ይህ የሆነው አረመኔነት የእኛ በመሆኑ ብቻ ነው።

ሁኔታው የሚያሳየው ነገም የጉጂው/ጌዲኦው፣ ሱማሌው፣ የሻሸመኔው ዐይነት የአረመኔ ድል ሌላውን በአደባባይ የመግደልና ለሕዝብ ዕይታ የማቅረብ “ሥርዐት” (“rituals”) ከእኛ ርቆ የትም አይሄድም፤ ላይናድ ውስጣችን የተቀረቀረ ነውና፤ አሳፋሪ ታሪካችንም ከእኛ ጋር ይኖራል። እየተደመምን፣ እየተደነቅን፣ እየደነገጥን ሳንለወጥ ወደ ሌላ የግድያ ታሪክ እናልፋለን። ይህ ጽሕፍ ከተጻፈ በኋላ እንኳ የእኛው 37 ኦሮሞዎች በእኛው ሱማሌዎች ተገድለናል፤ እኛ የምስራቅ ወለጋ ኦሮሞዎች የእኛን 2 ትግራውያንን በድንጋይ ጨፍጭፈን ገድለናል፤ ወደ ወገኖቻችን የትግራይ ነዋሪዎች (በርግጠኝነት ትገሬ ብቻ የማይበላውን) እህል በጠራራ ፀሓይ ከመኪና ላይ ዘርፈን ተከፋፍለናል።

መፍትሔ ዐልባ ግን አልነበርንም

  • ነውረኛነታችንን እንመን፤ የታሪካችንን ጥሬ ሃቅ መጋፈጥ እኮ የግል/የማኅበረ ሰብ አብሮ የመኖርን ማነቆ ለመፍታት የሚደረግ ጥረት በብርቱ ይረዳ ነበር፤ የጭካኔያችንን መነሻ ማወቅና ‘ችግሩን እንዴት እንፍታ?’ ለሚለው ጥያቄ (ብቸኛው ባይሆንም) አንዱ መንደርደሪያ ነበር።
  • ዛሬ እኛን የገደለን ትናንት ገላውን በጭከና የቦጫጨቅነው መሆኑን እንመን።
  • በተለይ፣ በተለይ ግን ተነጻጻሪ ሁኔታን ከአውሮፓ መካካለኛው ዘመን ታሪክ የምናነብበውን አሰቃቂ የአገዳደል እና የመገዳደል ድርጊቶችን በእኛ ዘንድ እንዳለ ሳይቀየር መኖሩን ማወቅ ቀጣይ ምን እናድርግ ለሚለው መንደርደሪያ ነው። እነርሱ ያንን አረመኔነት ከጫንቃቸው ላይ ሊጥሉ ቆረጡ። የ18ኛው ክፍለ ዘመን ትልቁ ድል ታዲያ፦ 1) የሕግ የበላይነትን ማስፈን ነበር። ይህንንም ለማድረግ በቅድሚያ የሕግ አስፈጻሚ አካላትን ከሃይማኖት፣ ከሕዝቦች (ዘሮች) ጥቅምና ተጽእኖ ማላቀቅ አንዱ መሥመር ነው። አሁኑኑ በእጃችን ያለው ተግባር ይህ በሆነ፣ የጀግናና የሌላውን ተልትሎ ገዳይ አወዳሽም ሆነ “ለዚህ” ወግኖ፣ “ያንን” በጭፈና የማጥቃት የጀብደኝነት ማንነታችን በሕግ የበላይነት ማለስለስ ያስፈልጋል። 2) ኢንዱስትሪን ማስፋፋት፤ ሥራን መፍጠርና ሠራተኛን መሸለም፤ ወጣቱን ወደ ሥራ መግፋት። 3) ዘመናዊ ትምህርትን አሁንም ጨከን ብሎ (ከጥራት ጋር) ማስፋፋት።
  • ሰብአዊነትን ማስቀደም፤ ጀግንነት፣ ይልቁኑ ጀብድ የሚነዳውን ማንነት (ኢትዮጵያዊነት፣ ኦሮሞነት፣ ትግራዊነት፣ …) ዕሳቤን ከአእምሯችን ፍቀን፣ በሌላ ማንነት ለመለወጥ ሐሳብ አቅርቦ መወያየት፤ አብሮን የኖረ የእኛነታችን፣ የጀብዱ ማኅተምን በሌላ ሰብአዊ ማኅተም (symbol and metaphor) መቀየር። የዶ/ር ዐቢይ “መደመር” እና “ፍቅር” ረቀቅ፣ ሰፋ፣ ተንተን ቢልና በሁሉም ዘንድ (ወደ ሁሉም ክልሎች ቢደርስና) ቢሠርጽ አንድ አማራጭ ነበር።

ጥያቄዬ ግን፣ ‘በዘመኔ ሰብአዊነትን የረገጠ ልቅ ጀብድም ሆነ ጀግንነት ሲላሽቅ ማየት እችል ይሆን?’ የሚል ነው።

Afework Hailu (Ph.D.)

Afework Hailu serves EGST as lecturer in Church History and Dean of Students. He holds a Ph.D. from the School of Oriental and African Studies at the University of London. His doctoral dissertation was titled The Shaping of Judaic Identity of the Ethiopian Orthodox Täwaḥədo Church: Historical and Literary Evidence, which discussed the origin and development of the so-called Jewish cultural elements such as circumcision, and Sabbath in the Ethiopian Church. The study analysed pertinent historical, archaeological, and literary evidence available from the Aksumite, Zagwe, and ‘Solomonic’ dynasties. The study will be published as ‘Jewish’ Elements in the Ethiopian Church (Gorgias Press, USA). Before his doctoral study at SOAS, Dr. Afework earned Masters degrees from Addis Ababa University in Cultural Studies, the Free University Amsterdam in Church History, and a Master of Theology from EGST. He has taught theological and historical courses in theological colleges in Ethiopia. His general academic interest is in the field of history, but specifically history of Christianity, African and Ethiopian church history, Eastern Christianity, Jewish-Christian relations, Muslim-Christian relations, culture and culture formation, religion and Development/Environment. He has a growing passion for the study of practical aspects of church reform. ዶ/ር አፈወርቅ ኀይሉ በኢትዮጵያ ሥነ መለኮት ድኅረ ምረቃ ትምህርት ቤት (ኤገስት) የቤተ ክርስቲያን ታሪክ መምህር ሲሆን፣ የት/ቤቱ የተማሪዎች ዲን በመሆን ያገለግላል። ዶ/ር አፈወርቅ የፒኤችዲ ጥናቱን ለንደን በሚገኘው School of Oriental and African Studies (SOAS) ያደረገ ሲሆን፣ የጥናቱ ትኩረትም የአይሁድ ማንነት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ላይ ያሳደረውን ተጽእኖ የሚመለከተ ነው። አፈወርቅ የፒኤችዲ ጥናቱን ከማድረጉ በፊት ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በባህል ጥናት፣ አምስተርዳም ከሚገኘው Free University በቤተ ክርስቲያን ታሪክ እንዲሁም ከኢትዮጵያ ሥነ መለኮት ድኅረ ምረቃ ት/ቤት በነገረ መለኮት ጥናት የማስተርስ ዲግሪዎች አሉት። ዶ/ር አፈወርቅ በጠቅላላው በታሪክ መስክ ላይ ምርምር ማድረግ የሚወድድ ሲሆን፣ በክርስትና ታሪክ፣ በተለይም ደግሞ የአፍሪካ እና የኢትዮጵያ ክርስትና ታሪክ፣ የምሥራቅ ክርስትና ታሪክ፣ የአይሁድ ክርስትና ግንኙነት፣ የሙስሊም ክርስቲያን ግንኙነት፣ ባህል እና የባህል ለውጦች እንድሁም ሃይማኖትና ተያያዥ ጉዳዮች ላይ ትኩረት ያደረግ ጥናት ያካሂዳል። ከዚህ በተጨማሪም፣ ስለ ቤተ ክርስቲያን ተሓድሶና ተግባራዊነቱ ላይ ልዩ ትኩረት አለው። ዶ/ር አፈወርቅ ባለትዳር እና የአራት ልጆች አባት ነው።

Share this article:

የነቢያቱ “መደመር” እና የፈጠረው ስሜት

ኅብረቱ ከአራት ነቢያት “የአጋር አባልነት” ስምምነት ማድረጉን ተከትሎ፣ በርካታ አስተያየቶች በመሰጠት ላይ ናቸው። የስምምነቱ ይዘት፣ ነቢያቱ የተረዱበት መንገድ፣ የሂደቱን አጀማመር እና ስምምነቱ አለበት የተባሉትን ክፍተቶች ሚክያስ በላይ የተለያዩ ሰዎችን አነጋግሮ እንደሚከተለው አቅርቦታል።

ተጨማሪ ያንብቡ

የክርስቶስ ወንጌል እና ሳምራውያን

“እርሱ ሰላማችን ነውና፤ ሁለቱን ያዋሓደ፣ በዐዋጅ የተነገሩትንም የትእዛዛትን ሕግ ሽሮ በመካከል ያለውን የጥል ግድግዳን በሥጋው ያፈረሰ፣ ይህም ከሁለታቸው አንድን አዲስ ሰው በራሱ ይፈጥር ዘንድ፣ ሰላምንም ያደርግ ዘንድ፣ ጥልንም በመስቀል ገድሎ በእርሱ ሁለታቸውን በአንድ አካል ከእግዚአብሔር ጋር ያስታርቅ ዘንድ ነው።” (ኤፌ. 2፥14-18)።

ተጨማሪ ያንብቡ

እንዴት እንድትተይቡ ተጠንቀቁ!

“በማኅበራዊ ሚዲያ ገጾች፣ የሰርክ ልማድ እስኪመስል ድረስ እየታዩ ያሉት አንዳንድ ምልልሶቻችን፣ ለትልቅ ቅራኔ በር የሚከፍቱና አሉታዊ ስሜቶች ያየሉባቸው ናቸው። ከዐሳብ ይልቅ ሰብእናን ማጥቃትንና የተቃወመንን ኹሉ በተመጣጣኝ የመልስ ምቶች ማደባየትን ተክነናል። ከፉውን በመልካም የመመለስና በጸድቅ በልጦ የመገኘት ክርስቲያናዊ ዕሴት ያለን እስከማይመስል ድረስ፣ ለኹሉ በሰፈሩት ቍና የመስፈር ዓለማዊ ጥበብ ተጠናውቶናል። ዐሳቡን ያልገዛንለት ሰው ሲኖር፣ ሌሎች ሰዎች ለዚያ ሰው ያላቸው ክብርና ፍቅር እስኪሸረሸር ድረስ በሚዘልቅ ጥቃት እንከፋበታለን፤ የለየት ማጠልሸት ውስጥ እንገባለን።” አሳየኸኝ ለገሰ

ተጨማሪ ያንብቡ

Add comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

SIGN UP FOR OUR NEWSLETTER.

Hintset’s latest news and articles of the week to encourage, challenge, and inform you.